By Tolga Şahin 
Uluslararası düşünce kuruluşu Global Energy Monitor tarafından yayımlanan “Yükseliş ve Çöküş 2026” raporuna göre, küresel kömür kapasitesi 2025 yılında yüzde 3,5 artarak 2.203 gigavata ulaştı. Ancak, bu artışa rağmen kömürden elektrik üretimi yüzde 0,6 oranında gerileme gösterdi. Bu durum, kömür santrallerinin sayısının artmasına rağmen kullanım oranlarının düştüğünü ortaya koyuyor.
**Çin ve Hindistan’ın Vurucu Farkı**
Kömür yatırımlarındaki artış ile elektrik üretimindeki düşüş, en belirgin şekilde Çin ve Hindistan’da gözlemleniyor. Çin’de kurulu güç, yüzde 6 artarken, elektrik üretimi yüzde 1,2 azaldı. Hindistan’da ise kapasite yüzde 3,8 yükselirken, üretim yüzde 2,9 geriledi. Dünyada inşa edilen yeni kömür santrallerinin yüzde 95’i bu iki ülkede gerçekleşiyor. Çin, 161,7 gigavatlık yeni projeleri ile tarihi zirveye ulaşırken, Hindistan da önemli yeni projelerle dikkat çekiyor.
**Yenilenebilir Enerji Öne Çıkıyor**
Rapora göre, Çin ve Hindistan’da güneş ve rüzgar enerjisindeki hızlı artış, kömürden elektrik üretimini sınırlayan en önemli etken oldu. Bu durum, enerji dönüşüm sürecinin hızlandığını ve kömürün elektrik üretimindeki rolünün giderek azaldığını gösteriyor.
**Bölgesel Farklılıklar ve Kömürden Çıkış**
Latin Amerika, 2025 yılında yeni kömür santrali inşa etmeme kararı ile öne çıkarken, Güney Kore kömürü tamamen terk etme taahhüdünde bulundu. Ancak, küresel ölçekte planlanan kömür santrali kapanışlarının yaklaşık yüzde 70’i gerçekleşmemiş durumda. Bu oran, Avrupa Birliği’nde yüzde 69, ABD’de ise yüzde 59 seviyelerinde kaydedildi.
**Uzmanların Görüşü: Politikalardaki Eksiklikler**
Global Energy Monitor yetkilileri, kömürden uzaklaşma sürecinin başladığını ancak mevcut politikaların bu dönüşümü desteklemediğini belirtiyor. Uzmanlar, alternatif enerji kaynaklarının yetersizliğinden ziyade, kömürü hala gerekli gören politikaların devam etmesinin asıl sorun olduğunu vurguluyor.
**Türkiye’nin Durumu: Kapasite Sabit, Projeler Düşüyor**
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansı COP31’in bu yılki ev sahibi olan Türkiye’de kömür kapasitesi yaklaşık 20,5 gigavat seviyesinde sabit kaldı. Ancak yeni kömür santrali projelerinde ciddi bir düşüş yaşandı. 2015 yılında 70’in üzerinde olan proje sayısı, şu an yalnızca Afşin-Elbistan A Termik Santrali’ne eklenmesi planlanan iki ünite ile sınırlı kaldı.
**Türkiye’ye Kömürden Çıkış Çağrısı**
Uzmanlar, Türkiye’nin COP31 başkanlığı döneminde iklim politikalarında daha kararlı adımlar atması gerektiğini vurguluyor. Enerji güvenliği ve iklim hedefleri açısından kömürden kademeli çıkış planının oluşturulmasının önemine dikkat çekiliyor ve Türkiye’nin bu alandaki adımlarının uluslararası arenada yakından takip edileceği belirtiliyor.